Śmierć bliskiej osoby rzadko kończy się wyłącznie żałobą i uporządkowaniem wspomnień. Po kilku tygodniach pojawia się pytanie o majątek, a wraz z nim obawa, czy razem ze spadkiem nie przejdą również długi zmarłego. W takich chwilach emocje często przesłaniają trzeźwą ocenę sytuacji, a decyzję trzeba podjąć szybko, bo prawo wyznacza na nią ściśle określony czas. Sprawy spadkowe w Warszawie coraz częściej dotyczą właśnie tego dylematu: przyjąć spadek, czy się go zrzec, zanim upłynie ustawowy termin.
Kiedy można odrzucić spadek?
Prawo przewiduje sześć miesięcy na podjęcie decyzji, licząc od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o swoim powołaniu do spadku, a niekoniecznie od dnia śmierci spadkodawcy. Dla dzieci i małżonka termin biegnie zwykle od chwili śmierci. Dalsi krewni dowiadują się o powołaniu dopiero wtedy, gdy bliżsi spadkobiercy odrzucą swój udział, więc ich sześciomiesięczny termin liczy się od innej daty. Oświadczenie składa się przed notariuszem albo w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania lub pobytu spadkobiercy, ustnie do protokołu lub pisemnie z podpisem poświadczonym notarialnie.
Kolejność czynności przy odrzuceniu spadku
Sam proces przebiega według ustalonego porządku, a pominięcie któregokolwiek etapu może skutkować przekroczeniem terminu albo wadliwością oświadczenia.
1. Sprawdzenie stanu majątku
ustalenie, czy w spadku przeważają długi nad aktywami, często przy pomocy wglądu do ksiąg wieczystych i umów kredytowych
2. Zachowanie terminu
złożenie oświadczenia w ciągu sześciu miesięcy od dnia dowiedzenia się o powołaniu do spadku
3. Wybór formy oświadczenia
notariusz albo sąd rejonowy właściwy dla miejsca zamieszkania spadkobiercy
4. Poinformowanie kolejnych spadkobierców
przekazanie informacji osobom, na które przechodzi udział po odrzuceniu
Jakie skutki niesie odrzucenie spadku dla rodziny?
Osoba, która odrzuca spadek, jest traktowana tak, jakby nie dożyła chwili otwarcia spadku, a jej udział przechodzi na kolejnych uprawnionych. Przy dziedziczeniu ustawowym najczęściej trafia on do zstępnych odrzucającego, czyli jego dzieci, które z kolei dostają własny, odrębny termin na podjęcie decyzji. W Warszawie, gdzie w skład spadku często wchodzi mieszkanie warte wyraźnie więcej niż przeciętne w mniejszych miejscowościach, odrzucenie udziału przez jedną osobę bywa odczuwalne finansowo dla całej reszty rodziny. Warto więc informować krewnych o swojej decyzji możliwie szybko, zanim ich własny termin zacznie uciekać.
Odrzucenie spadku a długi spadkowe
Najczęstszym powodem odrzucenia spadku jest obawa przed odpowiedzialnością za zobowiązania zmarłego, zwłaszcza kredyty hipoteczne, poręczenia albo zaległości wobec urzędu skarbowego. Jeżeli nikt w terminie nie złoży żadnego oświadczenia, spadek uznaje się z mocy prawa za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, co ogranicza odpowiedzialność do wysokości aktywów spadkowych. Dlatego sprawy spadkowe w Warszawie bardzo często koncentrują się właśnie na bilansie majątku, zanim ktokolwiek zdecyduje się na odrzucenie udziału.
Czy decyzję o odrzuceniu spadku można cofnąć?
Złożone oświadczenie o odrzuceniu spadku jest co do zasady nieodwołalne i wiąże spadkobiercę na stałe. Wyjątkiem jest uchylenie się od jego skutków prawnych, możliwe wtedy, gdy oświadczenie zostało złożone pod wpływem błędu, na przykład wskutek nieznajomości rzeczywistego stanu majątku spadkowego w chwili podejmowania decyzji. Taki wniosek wymaga zatwierdzenia przez sąd i musi zostać złożony w osobnym, krótkim terminie liczonym od wykrycia błędu. Z tego względu sprawy spadkowe w Warszawie wymagają rozważnego podejścia od pierwszego dnia, a nie dopiero wtedy, gdy ustawowy termin zaczyna się kończyć.
